Ο φόβος της δημόσιας ομιλίας δεν είναι το πρόβλημα.
Συνήθως ερχόμαστε αντιμέτωποι με την εκφραση ότι «ο φόβος για τη δημόσια ομιλία, είναι αυτός που ευθύνεται για το άγχος και για το γεγονός ότι αποφεύγεις οτιδήποτε έχει να κάνει με την δημόσια έκθεση».
Τι φοβάσαι πραγματικά (γιατί δεν είναι απλώς η ομιλία)
Κανείς δεν φοβάται μόνο τις λέξεις. Λέξεις μοιράζεσαι όλη μέρα — στο τηλέφωνο, στην παρέα, στο αυτοκίνητο και μάλιστα χωρίς να το σκέφτεσαι. Αυτό που, πιθανώς, φοβάσαι είναι η αξιολόγηση. Η πιθανότητα ότι θα σε δεν θα τους αρέσει αυτό που θα δουν. Το πλαίσιο είναι αυτό που αλλάζει και την προσωπική μας αντίληψη για την έκθεση.
Η έρευνα το επιβεβαιώνει: μελέτες στη νευροεπιστήμη έχουν δείξει ότι ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τον κοινωνικό αποκλεισμό στις ίδιες περιοχές που επεξεργάζεται τον σωματικό πόνο (Eisenberger et al., UCLA). Όταν φοβάσαι μια ομιλία, ο εγκέφαλός σου δεν λέει «θα πω κάτι λάθος». Λέει «θα με απορρίψουν», λέει «θα με διώξουν» και για χιλιάδες χρόνια στην ιστορία της ανθρωπότητας, το να εκδιωχθεί κάποιος μπορεί να ήταν συνώνυμο του θανάτου.
Το λάθος που κάνουν όλοι (και τα περισσότερα σεμινάρια)
Στη συστημική σκέψη υπάρχει μια θεμελιώδης παρατήρηση: πολύ συχνά, η απόπειρα λύσης είναι αυτή που συντηρεί το πρόβλημα. Ο Watzlawick το περιέγραψε δεκαετίες πριν με το περίφημο παράδοξο “Be spontaneous!”: δεν μπορείς να διατάξεις τον εαυτό σου να χαλαρώσει, όπως δεν μπορείς να διατάξεις κάποιον να είναι αυθόρμητος. Η ίδια η προσπάθεια ακυρώνει το ζητούμενο. Η αλλαγή δεν έρχεται όταν πολεμάς τον εαυτό σου. Έρχεται όταν αλλάζεις το ερώτημα.
Το ερώτημα που αλλάζει τα πάντα
Πριν από κάθε ομιλία, οι περισσότεροι ρωτούν: «Πώς θα φανώ;»
Οι εξαιρετικοί ομιλητές ρωτούν κάτι εντελώς διαφορετικό:
«Τι θέλω να συμβεί στον συνομιλητή μου όταν ακούσει το μήνυμα μου;»
Εδώ κρύβεται όλη η φιλοσοφία μας στους theSPEAKERS: η επικοινωνία είναι, επί της ουσίας, μετασχηματισμός. Δεν μετριέται από το πόσο καλά μίλησες εσύ, μετριέται από το ίχνος που άφησες στον άλλον και την επίδραση που είχες.
Και κάτι μαγικό συμβαίνει όταν κάνεις αυτή τη μετατόπιση: το άγχος μειώνεται. Γιατί το άγχος τρέφεται από την αυτο-παρατήρηση («πώς φαίνομαι, τι σκέφτονται για μένα»), ενώ η προσοχή σου τώρα είναι στραμμένη έξω από εσένα, στον άνθρωπο απέναντί σου. Δεν μπορείς να είσαι ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές και αυτό είναι ανακουφιστικό.
Όπως το έθεσε ο Viktor Frankl: «Ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση υπάρχει ένας χώρος. Σε αυτόν τον χώρο βρίσκεται η δύναμή μας να επιλέξουμε».
Τρία πράγματα που μπορείς να κάνεις στην επόμενη ομιλία σου
01. Μετονόμασε το άγχος σε ενέργεια. Έρευνα του Harvard (Alison Wood Brooks, 2014) έδειξε ότι όσοι πριν από μια ομιλία έλεγαν στον εαυτό τους «είμαι ενθουσιασμένος» αντί για «είμαι ήρεμος» απέδιδαν σημαντικά καλύτερα. Το άγχος και ο ενθουσιασμός έχουν το ίδιο σωματικό αποτύπωμα. Η διαφορά είναι η ερμηνεία.
02. Διάλεξε έναν άνθρωπο. Πριν ανέβεις, σκέψου: «Θέλω ένας άνθρωπος σε αυτή την αίθουσα να φύγει διαφορετικός». Όχι όλοι. Ένας. Το κοινό ως σύνολο μπορεί να τρομάζει, ο άνθρωπος ως πρόσωπο μπορεί να σε αποφορτίσει.
03. Ξεκίνα από την αλήθεια, όχι από την τελειότητα. Το κοινό δεν συνδέεται με τον άψογο ομιλητή. Συνδέεται με τον αληθινό και αυθεντικό ομιλητή. Μια στιγμή γνήσιας ευαλωτότητας αξίζει περισσότερο από δέκα τέλεια slides.
Ο φόβος δεν φεύγει. Ωριμάζει.
Προσωπικά, ακόμα νιώθω αυτή την ένταση πριν ανέβω στη σκηνή. Μετά από δεκαεπτά χρόνια. Η διαφορά; Δεν την ονομάζω πια φόβο. Την ονομάζω σεβασμό. Σεβασμό στη στιγμή, στους ανθρώπους που μου δίνουν τον πιο πολύτιμο πόρο τους, τον χρόνο τους.
*Στους theSPEAKERS δεν σου μαθαίνουμε να «νικάς» τον φόβο. Σου μαθαίνουμε να επικοινωνείς έτσι ώστε να αφήνεις το δικό σου ξεχωριστό ίχνος. Δες τα προγράμματά μας για στελέχη και ιδιώτες ή επικοινώνησε μαζί μας για ένα εξατομικευμένο workshop στην εταιρεία σου.
Απόστολος Κουμαρίνος
Founder theSPEAKERS – Head of Learning & Development
